İçeriğe geç

Kırılma (Breakout) ve Fakeout

    Piyasada en çok heveslendiren ama en çok tuzak kuran konulardan biri kırılma (breakout) hareketleridir. Fiyat aylarca bir seviyeyi kıramaz, sonra bir gün o seviye yukarı (veya aşağı) doğru geçilir. Birçok kişi “işte hareket başladı” diye düşünür. Peki ya sonra? Fiyat bir anda geri dönüp, o seviyenin altına inerse ne olur? İşte buna da fakeout (sahte kırılma) denir.

    Bu bölümde, kırılma nedir, nasıl anlaşılır, fakeout tuzağına nasıl daha az düşülür bunları konuşacağız. Yine baştan söyleyeyim: Buradaki her şey sadece eğitim amaçlıdır.

    1. Kırılma (Breakout) Nedir?

    Kırılma (breakout), fiyatın uzun süre kıramadığı önemli bir seviyeyi (destek, direnç, trend çizgisi, kanal sınırı, formasyon boyun çizgisi vb.) sonunda güçlü bir hareketle geçmesi anlamına gelir.

    • Fiyat önemli bir direncin üzerine çıkarsa → Yukarı kırılma
    • Fiyat önemli bir desteğin altına inerse → Aşağı kırılma

    Bu seviyeler neden önemli?

    • Çünkü o bölgelerde daha önce çok alıcı/satıcı çalışmış,
    • Fiyat defalarca dönmüş,
    • Piyasa katılımcıları orayı “kritik bariyer” gibi görmeye başlamıştır.

    Bu yüzden bir seviye ilk kez net şekilde geçilirse, pek çok kişi “artık yeni bir bölgeye geçiyoruz” diye düşünür. Kırılmalar genelde:

    • Yeni trendlerin başlangıcında,
    • Büyük hareketlerin öncesinde,
    • Uzun süreli yatay bantların dışına çıkışta karşına çıkar.

    2. Fakeout (Sahte Kırılma) Nedir?

    Fakeout, fiyatın önemli bir seviyeyi kırmış gibi yapıp, ardından eski bölgeye geri dönmesidir.

    Örneğin:

    • Fiyat 100 TL direncini aylardır kıramıyor.
    • Bir gün 102 TL’ye kadar atıyor, herkes “kırdı!” diyor.
    • Sonra fiyat bir anda geri dönüp 98 TL’ye iniyor.

    Bu durumda:

    • 100 TL üzerindeki kısa kalış,
    • Hızlı geri dönüş,
    • Ve çoğu zaman hacmin de zayıf kalması,

    bize “bu bir sahte kırılmaydı” dedirtir.

    Fakeout’lar neden önemli?

    • Çünkü çoğu zaman tuzak bölgelerdir.
    • Kırılma bekleyenler, stop kullanmazsa ciddi zarar görebilir.
    • Profesyoneller bazen bu hareketleri likidite toplamak için kullanır.

    3. Temel Kavramlar

    Destek ve Direnç

    • Destek: Fiyatın aşağı düştüğünde tepki alıp yukarı döndüğü bölge.
    • Direnç: Fiyatın yukarı çıktığında satış yiyip geri döndüğü bölge.

    Kırılma genelde bu bölgelerin net şekilde aşılmasıdır.

    Kapanış (Close) Kavramı

    Birçok trader için “kırılma” demek sadece fitilin (gölgenin) geçmesi değildir.

    Önemli olan:

    • Mumun gövdesinin (body) ilgili seviyenin üzerinde ya da altında kapanmasıdır.

    Örneğin:

    • Günlük mum 100 TL direncini gün içinde 102’ye kadar test etmiş,
    • Ama gün sonu 99 TL’den kapanmışsa,
    • Bu çoğu için temiz bir kırılma sayılmaz.

    Hacim (Volume)

    Hacim, o periyotta gerçekleşen toplam işlem miktarıdır.

    • Güçlü kırılmalarda genelde yüksek hacim görürsün.
    • Fakeout’larda ise çoğu zaman ya düşük hacim,
    • ya da çok kısa süreli hacim patlaması ardından sönme olur.

    4. Grafikte Kırılma Nasıl Takip Edilir? (Adım Adım)

    1. Önemli Seviyeyi Belirle

    Önce kırılacak bir seviye olması lazım, değil mi?

    1. Grafiği aç (ör: XYZ, 4 saatlik veya günlük).
      • Fiyatın defalarca dönüp zorlandığı yatay bölgeleri işaretle: En az 2–3 kez çalışmış destek/direnç seviyeleri
      • Kanal üst/alt sınırları
      • Formasyon boyun çizgileri (ör: omuz baş omuz, üçgen, flama vs.)

    Bu seviyeler, olası kırılma alanların.

    2. Fitile Değil, Kapanışa Bak

    • Sadece fitilin (gölgenin) biraz üstüne atması her zaman kırılma değildir.
      • Özellikle zaman dilimine göre kapanışları izle:Günlük grafikte → günlük mum kapanışı
      • 4 saatlikte → 4 saatlik mum kapanışı

    “Kapanış nerde oldu?” sorusunu hep sor.

    3. Hacmi Kontrol Et

    Kırılma anında:

    • Hacim, önceki mumlara göre bariz şekilde artmış mı?
    • Yoksa aynı veya daha mı düşük?

    Genelde:

    • Kuvvetli kırılmalar = artan hacim + net kapanış
    • Şüpheli hareketler = zayıf hacim + seviye civarında kararsız mumlar

    4. Geri Test (Pullback / Retest) Beklemek

    Birçok trader, kırılma sonrası hemen atlamak yerine geri test (retest) bekler. Mantık şu:

    • Direnç yukarı kırıldıysa,
    • Sonra fiyat geri dönüp o eski direnci destek olarak test eder,
    • Ve oradan tekrar yukarı dönerse, kırılma daha güvenilir görünür.

    Aşağı kırılmalarda da benzer:

    • Eski destek kırılır,
    • Fiyat yukarı tepki verir,
    • O seviyeyi bu sefer direnç olarak test eder ve aşağı dönerse,
    • “Kırılma onay alıyor” diye yorumlanabilir.

    5. Stop Noktasını Belirlemek (Eğitim Amaçlı Mantık)

    Kırılma işlemlerinde:

    • Yukarı kırılmada:
      • Giriş: Kırılan seviyenin az üstü veya retest sonrası teyit bölgesi
      • Stop: Genelde kırılan seviyenin altı (fakeout riskine karşı mantıklı yer)
    • Aşağı kırılmada:
      • Giriş: Kırılan desteğin az altı veya retest sonrası
      • Stop: Genelde kırılan desteğin üstü

    Burada anlattığım, tamamen yöntem mantığıdır, bir “al/sat tavsiyesi” değildir.

    5. Fakeout Nasıl Anlaşılır? (Ne Zaman Şüphelenmelisin?)

    Tam anlamıyla kesin bir formül yok, ama bazı işaretler şüphe uyandırabilir:

    1. Hızlı Fitil, Zayıf Kapanış
      • Fiyat seviye üstüne/altına kısa süreli fitil atar,
      • Ama mum gövdesi o seviyenin içinde veya tam dibinde kapanır.
      • Bu, “test etti ama kabul görmedi” gibi okunabilir.
    2. Düşük Hacimle Kırılma
      • Uzun süredir takip edilen çok kritik bir seviye kırılıyor,
      • Ama hacim artmıyor, hatta önceki mumlardan daha düşük.
      • “Piyasanın geneli ikna olmamış olabilir” diye düşünebilirsin.
    3. Kırılır Kırılmaz Sert Ters Yön Hareket
      • Seviye geçiliyor,
      • Çok kısa süre sonra tam tersi yöne sert mum geliyor.
      • Bu, çoğu zaman “likidite toplama” veya “stop avı” gibi yorumlanır.
    4. Büyük Zaman Diliminde Destek Yok
      • 5 dakikalık grafikte kırılma görüyorsun,
      • Ama günlük grafikte orası aslında bomboş bir alan.
      • Küçük zaman dilimlerinde fakeout çok daha sık olur.

    Bu işaretler olası fakeout’lara karşı seni uyarabilir, ama yine: %100 garanti vermez.

    6. Örnek Senaryo (Tamamen Kurgusal)

    Diyelim ki XYZ isimli hayali hisseyi inceliyorsun.

    Rakamlar tamamen örnek.

    Senaryo 1: Gerçekçi Bir Yukarı Kırılma

    • XYZ aylardır 90–100 TL bandında yatay gidiyor.
    • 100 TL’de bariz bir direnç oluşmuş, fiyat her seferinde 100’den dönmüş.
    • Hacim, banda sıkıştıkça bir miktar düşmüş.

    Sonra bir gün:

    • Günlük mum 100 TL’nin üzerine çıkıyor,
    • Gün içinde 104 TL’ye kadar gidiyor,
    • Gün sonu 102 TL’den kapanıyor.
    • Hacim, önceki günlere göre belirgin şekilde yüksek.

    Ertesi gün:

    • Küçük bir geri çekilme ile fiyat 100–101 TL bandına dokunuyor,
    • Hemen ardından tekrar alıcı geliyor ve 105–108 TL’ye gidiyor.

    Burada ne görüyorsun?

    • Net bir direnç kırılması,
    • Ardından gelen bir retest (geri test),
    • Ve tekrar yukarı yönlü devam.

    Bu yapı, klasik bir yukarı kırılma + onaylı retest örneğine benziyor.

    Senaryo 2: Fakeout Örneği

    Bu neye benziyor?

    • 100 TL üzerindeki kısa ve kalıcı olmayan hareket,
    • Ardından gelen sert geri dönüş,
    • Hacmin de çok desteklememesi,

    bize “bu bir sahte kırılma (fakeout) olabilir” dedirtiyor.

    Burada ne olur?

    • 100 TL üzerindeki alımlar,
    • Stop kullanmayanlar,
    • “Kırıldı, şimdi tren kaçmadan atlayayım” diyenler

    büyük ihtimalle tepeden yakalanmış olur.

    Fiyat 90 TL’ye indiğinde çoğu zarar yazıyordur.

    Bu senaryoları kafanda sık sık canlandırman, gerçek grafikte bu yapıları daha çabuk fark etmeni sağlar.

    7. Kırılma ve Fakeout’ta Sık Yapılan Hatalar

    1. Her Fitili Kırılma Sanmak

    • Fiyat direncin biraz üstüne fitil atıyor,
    • Hemen “kırdı, gidiyoruz” düşüncesiyle işleme atlamak,
    • Özellikle kısa zaman diliminde çok hatalı olabilir.

    Kaçınmak için:

    • Kapanışa bak: Mum gövdesi seviye üstünde/altında mı?
    • Önemli seviyelerde mümkünse büyük zaman dilimi kapanışlarını dikkate al (4H, günlük).

    2. Hacmi Hiç Umursamamak

    Birçok kişi sadece çizgiye bakar, hacme bakmaz.

    Oysa hacim, “bu kırılmaya gerçekten katılım var mı?” sorusunun cevabını verir.

    Kaçınmak için:

      • Kırılma anındaki hacmi, son birkaç barla kıyasla: Belirgin bir artış var mı?
      • Yoksa sıradan bir gün mü?

    3. Geri Test (Retest) Beklemeye Tahammül Edememek

    “Seviye kırıldı, kesin kaçar” korkusuyla,

    retest olasılığını hiç düşünmeden tepe fiyattan atlamak, sık yapılan bir hata.

    Kaçınmak için:

      • Bil ki birçok sağlıklı kırılma, Eski seviyeye geri dönüp,
      • Orayı test edip,
      • Sonra asıl harekete başlar.
    • “Kaçar” korkusuyla değil, planlı seviyelerle düşünmeye çalış.

    4. Büyük Zaman Dilimini Yok Saymak

    5 dakikalık grafikte kırılma görüyorsun,

    ama günlük grafikte bu hareket aslında küçücük bir fitil…

    Kaçınmak için:

      • Önce büyük zaman diliminde (4H, günlük) Trend ne?
      • Önemli seviyeler nerede?
    • Sonra küçük zaman dilimine inip orada kırılma/fakeout ara.

    5. Stop Kullanmamak

    Kırılma işlemlerinde fakeout ihtimali her zaman vardır.

    Stop kullanmamak, “fakeout beni yakalarsa kaderime razıyım” demektir.

    Kaçınmak için:

    • Kırılma senaryosunda, mantıklı “yanıldım” seviyeni en baştan belirle.
    • Yukarı kırılmada: genelde kırılan seviyenin bir miktar altı,
    • Aşağı kırılmada: genelde kırılan seviyenin bir miktar üstü,
    • eğitim amaçlı tipik stop bölgeleri olarak düşünülür.

    8. Mini Alıştırma

    Aşağıdaki sözlü senaryoları hayal etmeye çalış:

    1. ABC hissesi (tamamen hayali):
      • 6 aydır 50–60 TL aralığında yatay gidiyor.
      • 60 TL direnci 4 kere test edilmiş, her seferinde geri dönmüş.
      • Bugün fiyat 61 TL’ye kadar çıkıyor,
      • Gün sonu kapanış 59,80 TL.
      • Hacim ise ortalamanın biraz altında.
    2. Sorular:
      • Bu günkü hareketi gerçek bir kırılma mı, yoksa fakeout adayı mı görürdün?
      • Yarın ne görmek sana bu hareketin “sahte” olduğunu daha net düşündürür?
    3. XYZ coin (tamamen hayali):
      • Haftalardır 200 birimde güçlü bir direnç var.
      • Fiyat 190–200 arasında gidip geliyor.
        • Bir gün 4 saatlik mumda: Fiyat 205’e kadar çıkıyor,
        • Hacim bariz şekilde artıyor,
        • Mum 203’ten kapanıyor.
      • Ertesi 4 saatlik mumda fiyat 200’e iniyor, oradan tekrar 208’e yükseliyor.
    4. Sorular:
      • Bu yapı kırılma + retest senaryosuna benziyor mu?
      • Burada fakeout ihtimali sence azalmış mı, yoksa hâlâ yüksek mi?
    5. 15 dakikalık grafikte:
      • Bir direnç çizdin, seviye 100 birim.
      • Fiyat 99–100 arasında sıkışıyor.
      • Bir mum geliyor, 101’e kadar gidiyor, hemen ardından sonraki mum 99’a dönüyor,
      • Günlük grafikte ise bu hareket 1–2 birimlik ufak bir fitilden ibaret.
    6. Sorular:
      • Bu 15 dakikalık hareketi tek başına ciddi bir kırılma sayar mısın?
      • Günlük grafiğe baktığında, fikrin değişir mi?

    Bu alıştırmaların amacı, sadece çizgi kırıldı mı kırılmadı mı değil,

    arkasındaki bağlamı ve davranışı okumayı alışkanlık haline getirmen.

    Bu Bölümden Aklında Kalsın

    • Kırılma (breakout), fiyatın uzun süre kıramadığı önemli bir seviyeyi güçlü bir hareketle geçmesidir.
    • Fakeout (sahte kırılma), fiyatın seviye dışına kısa süreli çıkıp, sonra hızla tekrar eski bölgesine dönmesidir; çoğu zaman tuzak niteliği taşır.
      • Gerçekçi kırılmalar için genelde: Net kapanış,
      • Çoğu zaman artmış hacim,
      • Ve mümkünse retest (geri test) aramak faydalıdır.
    • Fitile değil, özellikle önemli seviyelerde mum kapanışına ve büyük zaman dilimine odaklanmak, fakeout riskini azaltmana yardımcı olur.
    • Kırılma işlemlerinde stop kullanmamak, fakeout’ların en sevdiği hedef olmanı sağlar; bu yüzden her zaman bir “yanıldım” seviyen olmalı.